İşçi Hakları Nelerdir? İş Hukukunun Temel Kavramları | Kayseri İş Hukuku

İşçinin hangi haklara sahip olduğunu bilmesi, hak kaybını önlemenin ilk adımıdır. Eren Hukuk ve Danışmanlık, Kayseri’de işçilere ve işverenlere iş hukuku alanında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

• WhatsApp

İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki ilişkiyi düzenleyen ve ekonomik olarak daha zayıf konumdaki işçiyi koruma amacı taşıyan bir hukuk dalıdır. Bu alandaki temel düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu‘dur. Kanunun pek çok hükmü emredici niteliktedir; yani işçi aleyhine sözleşmeyle değiştirilemez.

Kayseri’de organize sanayi bölgelerinde, mobilya, tekstil ve metal sektörlerinde çalışan çok sayıda işçi bulunmaktadır. Bu yazıda işçi haklarını ve iş hukukunun temel kavramlarını sade bir dille ele alıyoruz.

İş Hukukunda Temel Kavramlar

• İşçi: Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişi.
• İşveren: İşçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar.
• İş sözleşmesi: Bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlendiği sözleşme.
• İşyeri: İşin yapıldığı yer ile ona bağlı eklentiler ve araçlardan oluşan bütün.
• Alt işveren: Asıl işverenden, işyerinde yürütülen işin bir bölümünü alan ve bu iş için işçi çalıştıran kişi.

İş sözleşmesinin bir yıl veya daha uzun süreli olanlarının yazılı yapılması gerekir. Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren, en geç iki ay içinde işçiye genel ve özel çalışma koşullarını gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür.

İşçi Hakları Nelerdir?

İşçinin kanundan doğan başlıca hakları aşağıda özetlenmiştir.

Ücret Hakkı

Ücret, kural olarak en geç ayda bir ödenir. İşçiye asgari ücretten az ücret ödenemez. Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Ücreti ödenmeyen işçi ayrıca iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.

Çalışma Süresi Ve Fazla Mesai

Genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her bir saat için normal saat ücretinin yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir. Fazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saati geçemez ve işçinin onayı alınmalıdır.

Hafta Tatili Ve Genel Tatiller

İşçiye, tatil gününden önceki iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme verilir. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir.

Yıllık Ücretli İzin

İşyerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. İzin süreleri şöyledir:

• Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) kıdemi olanlara en az 14 gün,
• Beş yıldan fazla on beş yıldan az kıdemi olanlara en az 20 gün,
• On beş yıl (dahil) ve daha fazla kıdemi olanlara en az 26 gün.

On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık izin süresi yirmi günden az olamaz. Kullanılmayan izinlerin ücreti iş sözleşmesinin sona ermesiyle ödenir.

Sosyal Güvenlik Hakkı

İşveren, işçiyi işe başlatmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmek ve primlerini gerçek ücret üzerinden yatırmak zorundadır. Sigortasız veya eksik ücretle bildirilerek çalıştırılan işçi, hizmet tespit davası açarak çalışmalarını kayıt altına aldırabilir.

İş Sağlığı Ve Güvenliği

İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işçilerin sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. İş kazası halinde işçinin tazminat hakları için tazminat davası rehberimizde anlatılan maddi ve manevi tazminat ilkeleri de uygulanır.

İş Sözleşmesi Sona Erdiğinde İşçinin Hakları

• Kıdem tazminatı: En az bir yıl çalışmış işçinin sözleşmesi kanunda sayılan hallerle sona ererse, her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında ödenir.
• İhbar tazminatı: Belirsiz süreli sözleşmeyi bildirim süresine uymadan fesheden taraf ödemekle yükümlüdür.
• Kullanılmayan yıllık izin ücreti,
• Ödenmemiş ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil alacakları,
• İşe iade: İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesi geçerli sebep olmadan feshedilirse işe iade talep edilebilir.

İşçi Hakları Nasıl Aranır? Zorunlu Arabuluculuk

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacakları ve işe iade talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculuk başvurusu, işçinin veya işverenin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir.

İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat talepleri ise bu zorunluluğun dışındadır.

Önemli: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin ücreti gibi işçi alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. İşe iade için ise fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.

İşçi Hakları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Haftalık Çalışma Süresi Kaç Saattir?

Genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Bunu aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır.

Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Fazla çalışılan her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir.

Yıllık İzin Kaç Gündür?

Kıdeme göre en az 14, 20 veya 26 gündür. 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üstü işçilerde en az 20 gündür.

Maaşım Ödenmezse Ne Yapabilirim?

Ücreti 20 gün içinde ödenmeyen işçi çalışmaktan kaçınabilir; ayrıca iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep edebilir.

Sigortasız Çalıştırıldıysam Ne Yapmalıyım?

Sigortasız geçen çalışmaların tespiti için hizmet tespit davası açılabilir. Bu dava için hak düşürücü sürelere dikkat edilmelidir.

İşçi Alacaklarında Zamanaşımı Ne Kadardır?

Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.

İşçi Haklarının Korunmasında Avukat Desteği

İşçi alacakları ve iş sözleşmesinin sona ermesi birden fazla hukuki konuyu aynı anda gündeme getirebilir ve süreç boyunca işleyen kısa süreler hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle somut dosyanın erken aşamada değerlendirilmesi önem taşır.

Eren Hukuk ve Danışmanlık, Kayseri iş avukatı olarak bu alanda hukuki sürecin değerlendirilmesi ve yürütülmesine yönelik avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Diğer hizmet alanlarımız için çalışma alanlarımızı inceleyebilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Not: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Uygulanacak hükümler, süreler ve sonuçlar somut olayın özelliklerine göre değişebileceğinden hukuki durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.